|
A Ð L Ö G U N / A D J U S T
4. júlí - 15. ágúst 2008
101 Gallery
Hverfistgata 18a
101 Reykjavík
www.101gallery.is
“Í sambandi við breytileika einstaklings hefur náttúruvalið ekki annað að þýða, en að halda við “aðlögun” tegundanna. “
“Ekki getur prentvél ákveðið brot og jaðra, hnitað rétt samfall, skorið út eða límt upp rétta “aðlögun”.”
“Þessi breyting á lögun augasteinsins til að sjá fjær eða nær nefnist fjarlægðaraðlögun augans eða aðeins “aðlögun”.”
Dæmi fengin úr Ritmálssafni Orðabókar Háskóla Íslands
Það er bara til tvenns konar fólk í heiminum: óþolandi og aðrir. Annars vegar fólkið sem er þolanlegt og hins vegar hressilegt klapp á bakið eða öxlina, og svo „blessaður, hvað segirðu kallinn" og „hvað er að frétta af þér" og „hvað ertu að gera" og maður er ekkert nema „jájájájájá", og les í svipnum þeirra að þar er ekki vottur af áhuga á manni en samt yfirgengileg löngun í að nota þig til að hlusta á sig svo þú getir vottað um að fólk sé nú örugglega á réttri leið í lífinu, helst með því að sýna af þér smá öfund.
Eða þá þú hafir til að bera passlega forvitni um veröld nágrannans, nennir allavega að hafa fyrir því að gægjast á glugga og skoða hvernig heimilið hans er, og finna til minnkunar yfir nýjasta dótinu á næsta bæ. Hvernig sem þú ferð að því, verðurðu helst að ljúga þig út úr aðstæðunum án þess að segja eitt aukatekið orð, og látast sem sumt óþolandi fólk sem verður þér samferða á lífsleiðinni sé fallegt, halda uppi speglinum með öllu þínu fasi og látæði og kitla egóið á næsta manni. Samsama þig leiðindunum. Og þó þetta sé svosum bara eitt af því sem maður lendir í á lífsleiðinni, og alls ekki það versta, þá er hitt annað mál að það er sama hversu hressilega leiðinleg staðan getur orðið, manni er alltaf gert að aðlagast.
Að lagast eða aðlagast; laga sig að viðmælendum, umhverfi, aðstæðum, laga sig að því sem er aflaga. Aðlögunarhæfnin er hluti af lífinu, meira að segja einn af mælikvörðum þess. Það hversu móttækilegur maður er fyrir breytingum, hversu auðveldlega maður breytist, er einn af mikilvægustu eiginleikum
mannsskepnunnar segja sumir.
Sé þetta rétt er íslenskan, höfuðskepnan, vel sett. Alls staðar laumast inn í málið fallegar breytingar, stórar og smáar, og skemmtilegt dæmi um aðlögunarhæfni tungumálsins er orðið “aðlögun”. Allt frá því það var fyrst notað til að mega þýða orð eins og “acclimatization” eða “adaptation” hefur það eflst og nú er svo komið að í samræðu við einn af förunautunum, hvort heldur sem er óþolandi manni eða þolanlegum, má finna jafn fullkomlega absúrd og fráhrindandi setningu og:
“dóttir mín er í aðlögun”.
Samt er ekki annað hægt en að skilja. Ég veit hvað þetta orð þýðir, ég veit hvaða áhrif það hefur á mig. Það takmarkar allt mitt líf, það felur í sér þá sýn að ég lagi mig að þörfum, breytist fyrir alla: verð amaba og sveipa mig umhverfinu. Umhverfið mótar mig, ég laðast að umhverfinu. Allt er opið og möguleikarnir eru allir til staðar vegna aðlögunar, en í reynd berst ég hvergi, heldur er fastur í miðjunni, sjálfum mér, sama tungumálinu sem uppfinnur sjálft sig til að taka inn merkingu úr öðrum málum.
Merkilegt hvað maður gengur að orðunum sem vísum. Meira að segja þessu tungumáli: Þessari tjöru, þessu stáli. Hver hugsun, hver meining, öll mín sál og allt mitt geð, afsagað og tjargað sprek sem fálmar máttlaust eftir leiðum í kryddlausum grauti, “báru þreyttrar kenndar”, hugartálmun – hugarvílun, rimlar sem fullkomna þetta búr sem íslenskan er.
“In the survival of favoured individuals and races, during the constantly-recurring struggle for existence, we see a powerful and ever-acting form of selection. …”
“It is not the strongest of the species that survive, nor the most intelligent, but the one most responsive to change.”
Charles Robert Darwin
“I guess we'll just have to adjust.”
The Arcade Fire
The word “aðlögun” was an instant favorite with the crowd when it first became expressible within the limits of the Icelandic language. Its acquisition meant that Icelanders could finally explain to others what sets this country apart. The environment on this island fluctuates to an almost intolerable level, but the fact that it's just almost and not completely intolerable has given the average Icelander a sense of pride, which erupts on numerous occasions, e.g. when meeting foreigners. Stories of the world's most beautiful women and strongest men tend to follow, along with other fine truisms that underline the stuff of which the Icelandic psyche is made of.
I don't like changes that much. To me they are a necessary setback in life, I guess. Every hour is spent adapting to all kinds of changes: from seasonal climate changes to David Bowie's Changes. Grieving is the ultimate adjustment. Time lost and people loved will forever remain in the past at one point. Memories will be all that's left. Although this isn't one of the most over-joyful facts of life, it must be realized.
And before one stands at a crossroad there is the time spent traveling, of course. Each year, people upgrade from one age to another. One moves from A to B, from 30 to 31. What doesn't change is what being at a certain age is all about: that strange quality of being a '30 year old' or '40 year old'. For instance, 10 years ago, 30 year old people behaved like 30 year old people do now. Perhaps those who were 30 years old 40 years ago didn't behave like we do now. I don't know I wasn't born then, whatever.
I think my all-time favorite change is when 'nevermind' became 'whatever' in the 1990's. It's probably one of the most historical moments of history, since it altered the view of a generation.
Speaking of changes, I can't translate this text, how horrendous an idea.That's why there must be two texts. What an unspeakable act: to torture meaning by forcing it from one language to another, amputating it by cutting up sentences, butchering the words with all their resilient history in one language, in order to replace them with my own.
Word substitutions between languages may be possible, but the possibility of assimilating a thought or an idea from one language to another is a deception. All translations are at the core transmutations.
Adjustment is at the same time impossible and necessary. Adjusting one's thought to another language, for instance, I mean – completely adapting a thought in one language to another isn't possible. There will always remain alterations, subtleties, residues, finesse and character within languages. One cannot appreciate a language until one understands and enjoys these. Yet it seems so necessary to do these experiments on words, with languages.
English is an incredibly change-responsive language. For instance, it contains traces of Icelandic, just like nuts. History runs through it, you can still witness the invasion of Lindisfarne in words like *ransacking*.
Icelandic on the other hand is for the most part a closed system. In order to adapt to new words, Icelandic has often regenerated extinct words to fit occasions and purposes. Either that, or words have simply been invented to translate foreign words. Such a word is “aðlögun”.
The essence sought is purity but at hindsight it has begun to mean, at least to some extent: isolation and degeneration. Even death to linguistic diversity! The words adjustment, adaptation, integration, conversion, acclimatization, acclimation and conditioning have a single substitute in Icelandic, a single word: “aðlögun”. A single word shall contain the meaning of all words, carry with it the subtleties and character of each of these words. How bizarre.
That which wants to remain in a world that's ever-changing [… Og stund þíns fegursta frama lýsir sem leiftur um nótt, langt fram á horfinni öld] will seed empty, like clones.
texti: Hjálmar Stefán Brynjólfsson
|
|
JÓNA Hlíf Halldórsdóttir er ung listakona sem hefur verið virk í myndlistarlífinu á Akureyri undanfarin ár og hefur nú innrás sína til höfuðborgarinnar með einkasýningu í 101 galleríi sem hún nefnir Aðlögun, auk þess að fyrir liggur sýning í D-sal Listasafns Reykjavíkur á næstunni. Meginþema sýningarinnar er leikur með form. Þetta er hornlagaður partíhattur sem listakonan lagar að rýminu í ýmsum útfærslum. Málað með gulu á gólf virðist formið sem fjarvíddarteikning, líkt og guli vegurinn sem liggur til Oz og við enda hans glitrandi glimmertjald sem hylur endavegginn að undanskilinni sjálfsmynd listakonunnar sem, líkt og galdrakarlinn í ævintýrinu fræga, felur sig á bak við grímu. Á ferðalagi eftir gula veginum kynnist maður tveimur ungmennum. Annað þeirra birtist í myndbandi með umrætt form lagað að andliti sínu svo hann líkist einna helst kráku (eins og þær birtast í teiknimyndum) en hinn, einhverskonar trúður, hefur verið festur á ljósmynd með formið á milli fótanna eins og nýstárlegt hjálpartæki ástarlífsins. Í þrívíðri yfirstærð liggur formið á gólfinu sem gjallarhorn viðskiptalífsins sem úr ómar „Mök". Máski töfraorðið sem þarf til að allt verði eins og á að vera, þ.e. ef ekki dugar að skella saman hælum í þrígang og hugsa heim. Jóna leikur skemmtilega með rýmið en að sama skapi er eins og hún hafi ekki alveg ákveðið sig hvort betra væri að vanda sig eða sleppa af sér beislinu. Formheimurinn sjálfur er hins vegar vel heppnaður með fagurfræði og fantasíu í fyrirrúmi.
Morgunblaðið / Menning / 19. júlí 2008 / Jón B. K. Ransu
FANTASY
Art
101 Gallery - Reykjavík
Jóna Hlíf Halldórsdóttir - Adjust
Jona Hlif Halldorsdottir is a young artist who has been active in the art scene in Akureyri past years and has now invaded the capital city with a private exhibition in 101 Gallery, entitled Adjust. The exhibition’s central theme is a play with form. The artist adapts a beak-shaped party hat to the space in various ways. When painted in yellow on the floor, the form seems like a distance drawing, like the yellow brick road to Oz. At the end of the shape a glittering silver-curtain covers the end, with the exception of the artist’s self portrait which, like the wizard in the famous adventure, is hiding behind a mask. When journeying on the yellow road one gets acquainted with two youths. One appears in a video with the form adjusted to his face which makes him look like a crow (when they appear in cartoons) while the other, some sort of a clown, has been stuck to a photograph with the form between his legs like an adventurous love-life tool. The form also lays three-dimensional and over-sized like a horn for the business life, and from out sounds the word: “Mök” [Sex in Icelandic]. Perhaps that is the magical word needed so everything turns out like it should, i.e. if it doesn’t work to click the heels together thrice and think home. In a playful way Jona alters the space, but at the same time it is almost as if she hasn’t decided whether she wanted to give her best or just simply let go. The world of the form however is a success with its aesthetics and fantasy.
Morgunblaðið / Culture / July 19th 2008 / Jón B. K. Ransu
|
