|
ALLS STAÐAR ANNARS STAÐAR.
I
Bara ekki hér, heyrist pískrað í sárri neyð út úr nóvembermyrkrinu rétt eftir að klukkan slær eitt. Bara ekki hér, syngur afgreiðsludaman sem langar að hætta í vinnunni. Bara ekki hér, tromma droparnir á rúðunni. Bara ekki hér, segja allir langþreyttu sjálfsmorðssæluunglingarnir sem tekst ekki að láta drepa sig. Bara ekki hér er viðkvæðið. Ekki hér, ekki nú. Hvar þá? Jú,
II
„everywhere else“
III
Það sem er að gerast á alþjóðlegum fjármálamörkuðum er afleiðing af óábyrgri stefnu ýmissa bankastofnana og fjármálafyrirtækja sem voru að leika sér að því að búa til svokallaða skuldabréfavafninga, vefja inn í það alls kyns lánum og lána síðan aðilum sem menn máttu vita að gætu ekki staðið í skilum. Þar sem alþjóðahagkerfið er orðið opið, samþætt og alþjóðavætt hafa slíkir gjörningar á einum stað umsvifalaust áhrif alls staðar annars staðar. Miðað við það hversu bankakerfið okkar er orðið opið og ríkur þátttakandi í alþjóðlegum fjármálaviðskiptum hlaut þetta að hafa sín áhrif á starfsemi þess. - Geir H. Haarde, í mars árið 2008
IV
„Allt tengist,“ það var mottóið. „Allt tengist, allt tvístrast.“ Fiðrildið hreyfir vængi sína á Íslandi og snjóflóð fellur á K2. Allt er bundið orsökum og lögmálum, endalaus hreyfing tengir saman efnislega hluti hér á jörð.
Dálítið sterk alhæfing það.
V
Alhæfingar eru varhugaverðar, allar saman.
VI
Maður nokkur gekk í hring í kringum allt sem var, en veröld hans var utan hringsins. Veröld hans var ekki miðja, þar sem hann gat sagt: „hér“.
Ekki frekar en veröld annars manns sem gúglaði „hring í kringum allt “ og fékk 20 niðurstöður, alls staðar af af netinu. Þó átti engin þeirra sér stað.
VII
Alls staðar annars staðar, það er undarlegt að afmarka þann flöt. Það er alveg ljóst að hann er bara ekki á einum tilteknum stað. Allt, allt annað en einhver staður og einhver stund.
VIII
Hvað er annars þetta annað?
VIIIb
Bara ekki hér.
IX
Mantrísk orðasamsetning breiðist um tunguna eins og faraldur og verður æ algengari og túlkar allt nema þá þetta hér sem við getum augljóslega verið viss um að sé hér. Frábær í alhæfingu sinni brýst hún fram, stundum jafnvel í pólitík, alltaf til að undirstrika andhverfu núsins og hérsins. Þetta er byltingarkennd, abstrakt hugmynd, dásamlegur möguleiki: sigur ímyndunarinnar yfir raunveruleikanum. Eða dettur einhverjum það virkilega í hug að alls staðar í heiminum sé allt eins, nema á einhverjum tilteknum stað?
X
Að heimurinn skiptist í tvennt: hér og ekki-hér.
XI
alls staðar, annars staðar
alls staðar, annars staðar
alls staðar, annars staðar
alls staðar, annars staðar
XII
Þú getur víst ekki hreyft þig án þess að hafa ófyrirsjáanleg áhrif einhvers staðar í heiminum. Og peningakerfið ofið nornaþráðum.
XIII
Er kannski engin miðja. Ekkert hér? Enginn flötur.
Bara einn samhentur alheimur sem hreyfir sig í takt, dregur sig samstíga við sjálfan sig inn í skelina aftur.
XIV
Nemanemanema.
Hvað ef þetta eru bara, þegar allt kemur til alls, og þegar kurlin koma til grafarinnar – já, er það eiginlega ekki bara fullljóst að það hlýtur að vera, og það kemur varla annað til greina en þetta eitt: að þetta séu bara innantóm orð.
Eins og nóg er til af.
XV
XVI
a) Það (ó)merkilega við skólaskyldu er að hún snýst að of miklu leyti um tíma sem nemendum er ætlað að vera í skóla, og að of litlu leyti um menntun eða námsárangur. Ég held að á engu öðru sviði þjóðlífsins viðhafi menn tímaviðmiðun af þessu tagi. Alls staðar annars staðar setja menn viðfangsefnin í öndvegi og hugsa sem svo: reynum að vinna verkin eins fljótt og vel og við getum; nýtum peninga vel og notum ekki meiri tíma en nauðsynlegt er. Í skólanum hins vegar er tíminn í öndvegi en árangurinn númer tvö.
b) Hér á landi eru pólitískar ráðningar fréttamanna regla en ekki undantekning. Hvar annars staðar í heiminum kemur upp vandræðaástand á fréttastofu þegar ungliðahreyfing eins stjórnmálaflokks heldur landsþing og í ljós kemur að hvorki fleiri né færri en fimm fréttamenn ríksisjónvarpsins eiga þar rétt til setu? Hvar annars staðar færir fréttastofa forsætisráðherra landsins blóm þegar þúsundasta viðtalið er tekið við hann? Alls staðar annars staðar væri það stjórnmálamaðurinn sem þakkaði fyrir sig en ekki öfugt, enda þrífast þeir á athygli fjölmiðla.
c) Bernstein hafnaði þeirri gagnrýni, sem komið hefur frá mörgum fyrrverandi embættismönnum í forsetatíð Richards Nixons, að það hefði verið réttara af Felt að segja af sér sem aðstoðarforstjóri FBI. „Maðurinn vildi greinilega koma á einhverjum breytingum og binda enda á glæpsamlegt atferli og stjórnarskrárbrot sem áttu sér stað,“ sagði Bernstein í viðtali í morgunþætti ABC-sjónvarpsstöðvarinnar. „Í ljósi þess hvernig fréttir við höfðum flutt má geta sér þess til að þetta hafi verið eina leiðin sem var honum fær. Alls staðar annars staðar réði spillingin ríkjum.“
d) Konur sem stunda vændi hér á Íslandi eru enn sekar að íslenskum lögum- þessu hefur verið breytt alls staðar annars staðar á Norðurlöndunum. Slík lög endurspegla úrelt viðhorf til vændis sem við getum ekki verið þekkt fyrir. Vændi er kynferðisofbeldi og þeir sem því beita eiga að bera ábyrgðina.
e) Hvers vegna er vinnuframleiðni mun minni á Íslandi en annars staðar um Norðurlönd? Hvers vegna er hún minni en alls staðar annars staðar í Vestur-Evrópu nema í Portúgal? – svo sem sjá má á krítartöflunni á vefsetrinu mínu www.hi.is/~gylfason
|
